Ο Παρατηρητής

του βόρειου Ταϋγέτου

Ημερολόγιο

November 2017
Mo Tu We Th Fr Sa Su
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 1 2 3

Φορτσέρι: Στην Καστανιά κάποιοι συμπατριώτες μας με αφοπλιστικά χιουμοριστική διάθεση και με γλωσσική άνεση, ονομάζουν φορτσέρι ή κουτί το φέρετρο. Άκουσα τη λέξη από τον Γ. Αποστολάκο και το Θ. Μιχαλόπουλο (η λ. υπάρχει στην εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη).

Πρόκειται για την ιταλική λέξη forziere που σημαίνει ξύλινο κιβώτιο παλαιάς εποχής με καμπύλο κάλυμμα επενδυμένο με δέρμα. Είναι το γνωστό μας μπαούλο, στο οποίο φύλασσαν κυρίως τα ενδύματα ανδρών και γυναικών. Φίλη Ιταλίδα, μου είπε πως forziere έλεγαν το μικρό κιβώτιο στο οποίο έβαζαν οι πειρατές τους θησαυρούς.

 

Τσιρίλος:Είναι ο δοθιήνας, (κοινώς «καλόγηρος»), οξεία φλεγμονή που οφείλεται σε σταφυλόκοκκο. Την ανάπτυξή του ευνοεί η εξασθένηση του οργανισμού λόγω κακάς διατροφής και η έλλειψη καθαριότητας. Στην Ιταλία Girillo  (τσιρίλο) λέγεται ο Κύριλλος. Ο Κύριλλος  (827-869) και ο αδελφός του Μεθόδιος στάλθηκαν στους Σλάβους της Μοραβίας για να διδάξουν τον Χριστιανισμό. Εκεί διαπληκτίστηκαν με τους Γερμανούς  αποστόλους και τους κάλεσαν στη Ρώμη για διαιτησία της έριδας. Στη Ρώμη  ο Κύριλλος ασθένησε και πέθανε. Είναι πολύ πιθανόν να πέθανε από δοθιήνωση. Ο Εμμ. Ροΐδης στο έργο του Πάπισσα Ιωάννα γράφει πως τους καλόγηρους της Ανατολής, τους μύριζες προτού στρίψουν στη γωνία επειδή δεν πλένονταν, γιατί θεωρούσαν αμαρτία να φροντίζουν το σώμα τους. Τσιρίλο ονόμαζε τον δοθιήνα (καλόγηρο) και ο άνθρωπος με την ολύμπια ηρεμία, ο αείμνηστος γιατρός  Στ. Αλιφέρης.

 

Πρόβατο: Είναι η αρχαία λέξη πρόβατον, ρηματικό επίθετο από το ρήμα προβαίνω= προχωρώ ,βαδίζω (βαίνω- βατός και προβαίνω- πρόβατον). Με τη γενική έννοια πρόβατα καλούνταν όσα βάδιζαν, κινούνταν , σε αντιδιαστολή με τα ακίνητα που κατείχε κάποιος και λέγονταν κειμήλια (από το ρήμα κείμαι). Σύμφωνα με το Μέγα Ετυμολογικό λεξικό, πρόβατο είναι ό,τι προβαίνει, βαδίζει προς τα εμπρός, δηλαδή κάθε τετράποδο βόσκημα. Στον Όμηρο υπάρχει η φράση «κειμήλιά τε, πρόβασίν τε» = κινητά και ακίνητα πλούτη. Στην Κεφαλονιά έλεγαν «όποιος δεν έχει γαμπά, προβατεί και λέει μπα!». Δηλ. όποιος δεν έχει χοντρό επανωφόρι περπατάει στο ψύχος του χειμώνα και υποφέρει. Επίσης σε λαϊκό παραμύθι υπάρχει η διατύπωση προβατώντας, προβατώντας, που σήμαινε περπατώντας, «δρόμο παίρνει- δρόμο αφήνει».

 

Κόλλυβα: Είναι το βρασμένο στάρι με ζάχαρη, σταφίδα, ρόδι και άλλα αρτύματα που προσφέρεται στα μνημόσυνα για μακαρισμό των νεκρών. Η  λέξη είναι αρχαία. Κολλυβιστής ήταν ο μικρός αργυραμοιβός ( ο σαράφης στη νεότερη γλώσσα). Κόλλυβος ήταν το νόμισμα μικρής αξίας (που μερικές φορές τοποθετούσαν πάνω στους τάφους) και κόλλυβα ήσαν τα μικρά πλακούντια. Επίσης κόλλυβο ήταν το κέρδος που έπαιρνε  ο αργυραμοιβός στην ανταλλαγή νομισμάτων, ενώ ακολλύβιστον λεγόταν η ανταλλαγή νομισμάτων χωρίς  πληρωμή. Κατά τον Θεόφραστο κόλλυβο ήταν το μικρό βάρος χρυσού.

 

Αναγρυμπώνομαι: Αγριεύω και παίρνω θέση επίθεσης. Αυτό λεγόταν στην Καστανιά κυρίως για τις γάτες, που όταν αγρίευαν, καμπούριαζαν τη ράχη τους, φούσκωναν τα νύχια τους και ετοιμάζονταν για επίθεση.. Προέρχεται από την αρχαία λέξη γρυπαίνω και  γρυπόομαι που σημαίνει γίνομαι καμπουρωτός. Γρυπός λέγεται αυτός που έχει καμπουρωτή μύτη, δηλαδή αετίσια μύτη (αντίθετα προς το σιμός που σημαίνει αυτόν που έχει πλακουτσωτή μύτη).

KastoreionReunion

  • 1
  • 2
  • 3
Prev Next

e-books

  • Λέξεις
  • Διεθνή
  • Σπορ

Πρόγραμμα Τηλεόρασης